Nỗi buồn chiến tranh – Bảo Ninh

.

Tựa sách : Nỗi buồn chiến tranh (Thân phận tình yêu)

Tác giả : Bảo Ninh

Xuất bản lần đầu năm 1990.

.

~oOo~

.

Người ta khi nói đến chiến tranh thường dùng từ “đau“, hiếm ai dùng từ “buồn“. Từ “buồn” tạo cảm giác mềm mại quá, có gì đó yên ả quá, mà những thứ như vậy dường như không thuộc về địa hạt của một khái niệm dữ dội như “chiến tranh“. Có điều, cảm giác đau đớn rồi sẽ qua đi, thời gian sẽ chữa lành tất cả, chỉ nỗi buồn miên man thì sẽ còn lại mãi, song hành cùng kýức, trở thành chính tâm hồn con người. Và đó chính là điều cốt lõi mà Bảo Ninh mang đến trong tác phẩm nổi tiếng – Nỗi buồn chiến tranh.

Đó là một quyển sách mỏng. Giấy vàng. Bản in năm 1991. Tôi đọc nó xong trong một ngày, cảm thấy có rất nhiều điều để nói trong quá trình đọc song khi đóng sách lại, trong tôi nổi lên nhất lại là một cảm giác man mác nhẹ nhàng khó dòng diễn tả.

Nỗi buồn chiến tranh mở đầu bằng hình ảnh nhân vật chính – Kiên – ngủ lại trên thùng xe chứa đầy hài cốt tử sĩ sau một ngày anh cùng đội tìm kiếm hài cốt lùng sục khắp nơi xưa kia là chiến trường ác liệt mà chính anh tham gia. Trong đêm ấy, cả khi ngủ cũng như khi thức, những mộng mị từ ký ức vẫn chập chờn, vây quyện lấy anh. Từng bước, ký ức của Kiên dẫn người đọc quay về năm tháng chiến tranh khi anh còn là lính trinh sát, bên cạnh bao đồng đội trẻ trung sôi nổi… Rồi máu, rồi mất mát, những thứ kinh điển của một câu chuyện kể về chiến tranh sẽ len dần vào câu chữ, không chút bất ngờ, không bằng một thủ pháp kể chuyện ấn tượng nào. Tất cả đều chỉ là lời tường thuật bình dị, chân thành và đơn giản…

Nhưng, nếu chỉ có những hy sinh, những trận đánh thì tác phẩm này cũng như muôn vàn tác phẩm về chiến tranh kém cỏi khác sẽ chìm ngay khi đến tay độc giả. Bảo Ninh đã vượt hơn thế. Bảo Ninh không chỉ viết về chiến tranh để nói đến chiến tranh. Thực tế, Bảo Ninh đào sâu vào góc nhìn cá nhân, tâm tình cá nhân, số phận cá nhân… tất thảy đều rất cá nhân, trái ngược với kiểu viết về chiến tranh mang nặng tinh thần chủ nghĩa tập thể của một số tác phẩm cùng thể loại. Ở đây, chúng ta sẽ không phải thấy những người lính được hình tượng hóa lên thành một thứ gì đó có tinh thần bất diệt và khô khan giáo điều hoặc tình cảm gượng ép giả tạo. Cái tàn bạo của một cuộc chiến hiện ra khi nó tước đi sinh mạng con người, đúng vậy, nhưng kinh khủng hơn là việc nó không ngừng ám ảnh cả những kẻ sống sót, hoặc tưởng mình sống sót. Kiên là một ví dụ như thế. Khi chiến đấu, anh là một lính giỏi, có kỹ năng, có lòng can đảm. Anh chiến đấu với kẻ thù, với cái Chết và trở về. Khi hòa bình, anh nhận ra tâm tưởng mình đã vĩnh viễn nằm lại trong quá khứ đã qua, thứ đang sống chỉ còn là thân xác mà thôi. Hay như một nhân vật khác, Vượng, anh lính lái xe giải ngũ cứ tưởng sẽ tiếp tục hành nghề lái xe để sống đời dân thường chẳng ngờ lại mắc chứng bệnh oái ăm. Vượng chịu được xóc nảy ổ gà, ổ voi khi lái xe trong chiến trường nhưng với những con đường “êm êm, nhũn nhũn” thời bình lại khiến anh nôn ọe, say xe. Khổ thay, anh đã quen với chiến tranh mất rồi.

Bên cạnh đó, nhà văn cũng kể về những ngày không-chiến-tranh của Kiên, khi còn bé và sau khi giải ngũ. Cũng như chiến tranh, mối tình đầu với cô gái tên Phương cũng đã ám ảnh và góp phần tạo nên những góc cạnh phức tạp trong người cựu binh. Chúng ta sẽ thấy cuốn sách là một cánh cửa mở vào tâm hồn của Kiên, ở đó, ký ức, suy nghĩ, tình cảm, mộng mị thảy đều hòa lẫn, tương tác với nhau không theo một thứ tự cụ thể nào, cơ hồ cứ nghĩ đến chuyện gì là lại đặt bút ghi lại ngay chuyện ấy, không màng đến sự logic trước sau. Song chính từ đây, tác phẩm đã đạt được thứ logic quan trọng nhất trong văn chương, thứ logic tự nhiên của tình cảm, của tâm hồn con người. Giọng văn trôi chảy, đầy cảm xúc, day dứt và vô cùng cảm động ở những tình tiết nổi trội. Bảo Ninh đã không còn nhìn về cuộc chiến tranh Việt – Mỹ giới hạn trong góc nhìn của một người lính Bắc Việt nói riêng hay một người Việt Nam nói chung mà ông chọn cho mình một góc nhìn cơ bản nhất cũng là cao nhất – góc nhìn của một con người. Chính ông đã viết trong kiệt tác của mình :

“…Tên tuổi anh ta tôi không biết, chỉ biết anh ta là lính của liên đoàn 6 biệt động quân; Người Nam hay Bắc hay Trung cũng chả biết vì anh ta chỉ rên, rên thì dân xứ nào cũng một giọng như nhau. Và ta hay ngụy thì cũng rên như vậy…”

Với một kiệt tác đầy tính nhân văn như vầy, tôi thiết nghĩ không chỉ nên xem xét nó trong giới hạn không gian là cuộc chiến tranh cụ thể mà nhân vật đã tham dự mà nên nhìn một cách khái quát hơn. Các cuộc chiến tranh có thể tiến hành bằng các phương thức khác nhau, giữa những phe khác nhau, vì những mục đích khác nhau, … nhưng về bản chất chúng luôn luôn là một. Và một khi vẫn còn chiến tranh, trên thực tế hoặc trong tâm tưởng của con người thì những cuốn sách như Nỗi buồn chiến tranh vẫn không bao giờ là lỗi thời, không bao giờ hết bạn đọc, không bao giờ ngừng khiến người ta xúc động và sẻ chia.

Tuy nhiên, có lẽ vì viết quá thật, quá chân thành và quá nhiều cảm thông cho mọi mất mát trong chiến tranh, Nỗi buồn chiến tranh sau khi đạt giải thưởng Hội nhà văn năm 1991 đã bị cấm xuất bản một cách không chính thức tại Việt Nam trong một thời gian dài. Ngược lại, giá trị mà nó mang đã vượt ra khỏi biên giới nước nhà, được dịch ra nhiều thứ tiếng và trở thành một trong số ít ỏi các tiểu thuyết Việt Nam ghi được dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn đọc thế giới. Trên một khía cạnh nhất định, Nỗi buồn chiến tranh cũng được xem là tiểu thuyết hay nhất của văn học Việt Nam thời kì hậu chiến. Còn với cá nhân tôi, giá trị của tác phẩm này không chỉ dừng lại ở mốc thời gian đó mà từ bấy cho đến nay vẫn chưa có tiểu thuyết trong nước nào đạt được tầm vóc ấy. Bảo Ninh đã “viết về chiến tranh như viết về tình yêu” vậy.

Các bạn có thể đọc bản ebook tại đây hoặc đọc online tại đây.

Chiemphong

Reading Cafe tại facebook

About these ads
  1. Đây là cuốn tiểu thuyết mình dành nhiều cảm tình nhất trong số các tiểu thuyết Việt Nam. Nỗi buồn của Kiên mãi mãi là sự day dứt trong thời bình. Kể cả khi chiến tranh đã qua đi thì nó vẫn để lại một vết sẹo xấu xí chẳng bao giờ có thể lành lặn lại được đối với một người như Kiên. Mình thương và tiếc cho Phương! Dường như Kiên và Phương không thuộc về thời đại mà họ đang sống, bởi vì tư tưởng và tình yêu của họ vượt quá giới hạn của thời chiến ấy. Kết thúc là một bi kịch cho cả hai, một chuyện tình dang dở!
    Cảm ơn Du rất nhiều vì đã viết cảm nhận cho cuốn này!:x

    • “Bảo Ninh đã “viết về chiến tranh như viết về tình yêu” vậy.” —> có lẽ chính vì thế mà ban đầu truyện có tên là :”Thân phận của tình yêu”, và đặc biệt hơn, lại là tình yêu trong thời chiến.

    • thaiphung1994@zing.vn
    • July 14th, 2011

    có thể cho mình biết cuốn này hiện bán ở đâu hok ạ??!

      • Chiễm Phong
      • July 14th, 2011

      Nếu bạn ở Sài Gòn thì hôm nọ tôi thấy tái bản của cuốn này ở nhà sách Hà Nội trên đường Minh Khai. Còn nếu bạn ở địa phương khác thì tôi không rõ, nhưng bạn có thể mua qua các dịch vụ bán sách online như vinabook chẳng hạn. :)

    • thaiphung1994@zing.vn
    • July 17th, 2011

    uhm mình ở Sài Gòn, tks bạn nhìu nha! ^^

    • thaiphung1994@zing.vn
    • July 17th, 2011

    chao ôi chiến tranh!!! máu không chỉ thấm từ trang này qua trang khác m1 ngập hết cuốn sách và tắm cả người đọc!

    • Thái bình
    • May 1st, 2012

    ” nỗi buồn chiến tranh”-
    thật hay và xúc động

    • le luan
    • June 12th, 2012

    minh ghet vi thay co cu bat doc tac pham.minh thix xem phim hon.nhung khi doc xong nbct minh lai cam on doi da cho ra 1 cuon sach hay nhu vay.cung tu do ma minh cham doc sach hon,thank nbct

  2. minh ko dong y voi y kien ban vankey khj ban cho rang noi buon cua kien la mot vet seo xau xj. noi nhu vay la khong ton trong nhan vat, ko ton trong nha van. noi buon cua kien la do chien tranh mang lai.noi buon ay la do su mat mat cua dong doi,ban be,nguoi than, la su chia ly, va khat khao hanh phuc.nhung dieu nay la rat thieng lieng,cao quy.no dung la mot vet seo nhung la vet seo cua nhung ki niem buon dau chu ko phai la xau xi nhu ban noi.y kien cua ban vo tinh lam mat dj nhung dieu thieng lieng nhat trong cuon tieu thuyet nay.

    • Mình đâu có ý không tôn trọng như bạn nói. Bạn thử xem tại sao những người trong cuộc từng ấy năm vẫn không thoát khỏi sự ám ảnh của chiến tranh? Cuốn sách của Bảo Ninh chẳng có từ nào ca ngợi thắng lợi hay sự hy sinh sau cuộc chiến mà chỉ có một nối buồn da diết đối với những người ở lại. Khi con người ta mang một nỗi thương tâm, một vết sẹo không thể nào lành lặn, lại luôn nhức nhối mỗi khi nhìn thấy thì liệu họ có vui vẻ mà chấp nhận nhìn nó cả đời hay không? Mình nói vết sẹo xấu xí đó là chiến tranh, một thứ mà ai cũng căm ghét, ghê tởm. Chẳng lẽ chiến tranh không xứng là một vết sẹo xấu xí ư?

    • NGUYEN HOA
    • March 1st, 2013

    Mình rất thíc tiểu thuyết này.. thật sự khi đọc mà tâm hồn mình cũng muốn nhập vào vai nv Kiên, bị thôi miên vào những dòng suy nghĩ của a. Cuốn tiểu thuyết đã cho mình nhìn 1 cách sâu sắc hơn,toàn diện hơn về chiến tranh cũng như cuộc sống hiện tại.. N cũng như gửi tới người đọc và nhất là các bạn trẻ chúng ta hãy cùng nhau ngăn chặn chiến tranh!

    • lddd
    • March 3rd, 2014

    Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh và Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai là hai tác phẩm đã làm thay đổi nhận thức của tôi về chiến tranh. Không còn chỉ là bài ca hùng tráng của người chiến sỹ đánh giặc cứu nước mà còn một phần khác trong con người, mà mỗi người lính phải cố kìm nén, giấu đi để đến ngày toàn thắng.

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 5,417 other followers

%d bloggers like this: