Xứ Đàng Trong năm 1621 – Cristophoro Borri

.

Tựa sách : Xứ Đàng Trong năm 1621

Tác giả : Cristophoro Borri

Dịch giả : Hồng Nhuệ, Nguyễn Khắc Xuyên, Nguyễn Nghị

Nxb Thành phố Hồ Chí Minh – 1998

.

~oOo~

.

.

Tìm thấy một chồng quyển sách này trong một hiệu sách cũ, sau khi đọc thử, tôi đã quyết định ôm hết chồng đó về nhà, vừa để tặng bạn bè yêu sách vừa để “làm tin trong nhà”. Tác phẩm này được xuất bản đồng thời với cuốn sách viết về Đàng Ngoài của Alexandre De Rhodes.

Cristophoro Borri là một giáo sĩ Dòng Tên người Ý đã đến Đàng Trong truyền giáo những năm đầu thế kỷ mười bảy. Bên cạnh việc phụng mệnh Chúa, trong năm năm lưu trú tại Đàng Trong, ông chăm chỉ học tiếng bản ngữ, quan sát phong tục tập quán của người Việt để rồi cuối cùng đã ghi lại các trải nghiệm cùng nhận xét của mình trong bản tường trình về xứ này.

Tác phẩm của Cristophoro Borri được viết bằng tiếng Ý, xuất bản lần đầu năm 1631 tại Rome, hiện tại bản sách này còn được lưu giữ tại Vatican. Về sau, nó được dịch ra các thứ tiếng Pháp, Anh, Đức, Hà Lan, v.v… và nay là tiếng Việt, với tựa là Xứ Đàng Trong năm 1621.

Có thể coi Xứ Đàng Trong năm 1621 là một bản ghi chép cá nhân hơn là một bản nghiên cứu học thuật. Ở đây Cristophoro Borri thuật lại khá tỉ mỉ những gì ông tai nghe mắt thấy về một vùng đất xa xôi tạm gọi là mới lạ đối với bản thân cũng như với độc giả châu Âu của ông. Chính góc nhìn này sẽ đem đến cảm giác thú vị cho người đọc Việt Nam. Bởi lẽ, chúng ta có thể thấy những thứ quen thuộc trước sự bỡ ngỡ của Borri lẫn những thứ mà ngay cả đối với chúng ta hiện nay cũng đã thành xa lạ do sự trôi chảy của thời gian. Ví như chương Borri viết về luật pháp, về hệ thống quan lại và cách thức xử kiện cũng như hành pháp của chính quyền Đàng Trong. Hay tôi đã không khỏi bật cười khi đọc đoạn Borri viết về cái tính hay xin xỏ bất kì thứ gì mình thích của người Việt lúc bấy giờ.

Một thương gia người Bồ không ưa cách cư xử lạ lùng đó, bởi vì hễ họ trông thấy ông cầm đồ vật gì đẹp trong tay là họ xin liền. Một hôm ông nhất quyết cũng làm thử như họ. Ông tới gần thuyền của một người đánh cá nghèo và để tay trên một cái rổ lớn đầy cá, ông nói bằng tiếng bản xứ xin một cái, nghĩa là cho tôi xin cái này. Chẳng nói chẳng rằng, người thuyền chài đưa ngay cho ông rổ cá để ông đem về. Người Bồ đem về nhà, rất sửng sốt và khen ngợi lòng quảng đại của người Đàng Trong.

.

Dĩ nhiên độ chính xác về một số chi tiết trong cuốn sách này cần phải xem xét lại, vì dù sao Cristophoro Borri vẫn là một người ngoại quốc, sự hiểu biết và lý giải của ông về đời sống Đàng Trong còn có điểm hạn chế. Thế nhưng, chúng ta dễ dàng nhận ra sự trìu mến ông dành cho vùng đất và con người nơi đây. Ông ca ngợi không tiếc lời, nào là đất đai màu mỡ, sản vật phong phú, tấm lòng người Đàng Trong đôn hậu, hiếu khách từ quan trấn thủ đến dân lao động, sự giỏi giang và ngay thẳng của các vị lương y người Việt v.v… Ông nhắc đến trầm hương, kì nam, chim yến, gỗ lim, quả sầu riêng, trà, các loại thuốc quý, những chiếc thuyền chiến bọc vàng khảm bạc và đặc biệt là cơm cùng nước mắm.

Là giáo sĩ đã đi nhiều nơi trước và sau khi tới Việt Nam, Borri đã so sánh người Đàng Trong với các dân tộc châu Á khác như Trung Hoa, Nhật Bản và Ấn Độ, giúp người đọc nói chung  có cái nhìn bao quát và người đọc Việt Nam nói riêng không khỏi cảm thấy tự hào.

Tuy chỉ là một tập sách mỏng, nhưng trong bối cảnh tư liệu về lịch sử giai đoạn Trịnh Nguyễn phân tranh còn ít ỏi thì  Xứ Đàng Trong năm 1621 của Cristophoro Borri đã góp phần giúp người Việt Nam hôm nay có thêm một cái nhìn khác lạ về quá khứ của ông cha. Đọc để thấy tự hào mà cũng là để thấy nuối tiếc về một thời Đàng Trong hẵng còn đúng nghĩa rừng vàng biển bạc như thế.

Chiễm Phong

About these ads
    • MV
    • February 21st, 2012

    Hehe, đọc cái này, nhớ nhất đoạn tả quả sầu riêng…Cảm giác tác giả viết đoạn này chắc cũng lâng lâng bay bổng vì …thèm :))

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 5,304 other followers

%d bloggers like this: