Mùi hương – Patrick Süskind

.

Tên sách : Mùi Hương

Tác giả: Patrick Süskind

Người dịch : Lê Chu Cầu

NXB Văn Học – Cty VHTT Nhã Nam – 2007

—————————

“Lần đầu tiên, họ đã làm điều đó vì tình yêu”

Trên bìa sách của bản phát hành tại Việt Nam, có một câu phê bình trích dẫn rằng đây là “Lời đáp trả của Châu Âu đối với chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Mỹ Latinh”. Đem một cuốn sách, duy nhất một cuốn sách, ra làm đối trọng với cả một nền văn học! Tuy những câu trích dẫn in trên bìa sách như thế mang tính PR/marketing nhiều hơn là cho người đọc một định hướng chính xác về cuốn sách họ đang cầm trên tay, nhưng với Mùi Hương – Das Pafume của Patrick Süskind, tôi luôn có một niềm tin, gần đến như sùng tín, rằng những lời ấy là “thật”. Hoặc là, tất cả những ai đã, đang và sẽ ca ngợi Mùi Hương đều bị nó mê hoặc, đến mức viết ra tất cả những lời hoa mỹ trên bằng tình yêu thuần khiết.

Bạn có gì trong cuốn sách được viết ra bằng giọng văn lãnh đạm này? Một tên sát nhân, sự điên khùng của hắn, sự thần thánh của hắn, tài năng của hắn, đam mê của hắn, tình yêu mà hắn ban phát cho tất cả mọi người thông qua chuyến hành trình khiếp đảm và chói sáng. Paris thế kỷ XVIII, một ngày hè, tất thảy mọi thứ mùi hôi trùm phủ trong cái nóng, Jean Baptise Gernouille ra đời giữa chợ cá, trong cái biển mùi ấy.

“Vào cái thời mà chúng ta đang nói tới ấy thì các thành phố bị bao phủ bởi một thứ mùi hôi mà con người văn minh ngày nay không thể hình dung nổi. Đường xá hôi mùi phân, sân sau hôi mùi nước tiểu, cầu thang hôi mùi gỗ mủn và phân chuột, bếp hôi mùi bắp cải thối và mỡ cừu, những căn phòng đọng khí hôi mùi bụi lưu cữu, buồng ngủ hôi mùi khăn giường nhơn nhớt, mùi nệm nhồi lông ẩm ướt và mùi ngọt hăng của bô nước tiểu. Ống khói hôi mùi lưu huỳnh, lò thuộc da hôi mùi dung dịch kiềm, lò mổ hôi mùi máu đông. Người hôi mùi mồ hôi và áo quần lâu không giặt, miệng hôi mùi răng sâu, từ bao tử toả ra mùi hành và khi cơ thể không còn trẻ trung nữa thì hôi mùi pho mát oi, mùi sữa chua và mùi ung nhọt. Sông hôi, quảng trường hôi, nhà thờ hôi, gầm cầu hôi mà cung điện cũng hôi. Người nông dân cũng hôi như vị linh mục, gã học việc cũng hôi như vợ người thợ cả, toàn giới quý tộc hôi, phải, ngay cả đức vua cũng hôi như một con thú dữ, còn hoàng hậu hôi như một con dê già, mùa hè cũng như mùa đông. Bởi vì vào thế kỷ 18 những hoạt động phân huỷ của vi khuẩn không gặp cản trở nào, cho nên không có hoạt động nào của con người, dù là xây dựng hay huỷ hoại, không biểu lộ nào của mầm sống hay sự tàn lụi lại không đi kèm với mùi hôi.”

Và rồi cuộc đời của một thiên tài, một thằng điên, một kẻ sát nhân bắt đầu.

Thằng nhóc Gernouille bị bỏ rơi, bị chà đạp, nhưng vẫn sống sót, èo uột mà kiên cường. Hắn trở thành một thợ phụ trong một tiệm chế nước hoa. Hắn đến Grasse để học bí quyết chưng cất tinh dầu. Hắn nhận ra thân thể dị dạng của chính mình, một thân thể ma quỉ, và cuộc hành trình khủng khiếp của Gernouille để truy tìm tính “người” của mình – sự hòa nhập xã hội đáng ao ước, đã dẫn đến việc hắn tạo ra được thứ nước hoa tuyệt vời nhất từ mùi hương thân thể của hai mươi lăm trinh nữ. Cái chết của hai mươi lăm trinh nữ đã khiến Grasse phẫn nộ, nhất là Laura – người con gái đẹp nhất, vị cuối cùng để làm thăng hoa tác phẩm của Gernouille. Grasse đòi xử tử Gernouille. Trên pháp trường, hắn – với thứ mùi hương thần thánh – khiến Grasse mê muội và thủ phục. Gernouille đã đạt được mục đích và còn hơn thế. Từ một kẻ không có mùi, hắn đã sở hữu được mùi hương hoàn hảo nhất, và do đó, đã mang dáng dấp của thiên sứ.

Gernouille là thiên tài về mùi hương. Hắn nhận biết được mọi loại mùi trên thế giới. Đồng thời niềm đam mê đến độ giống như một đức tin tôn giáo của hắn đối với thế giới của hương thơm. Hắn cũng biết ra được một chân lý: con người có mùi. Bất cứ ai đều có một loại mùi hương riêng biệt, như một đặc điểm xác minh vô hình mà chính xác rằng ta là ai. Nhưng Gernouille không có mùi, và với sự nhạy cảm của hắn, hắn đã lâm vào một bi kịch đau đớn của sự lạc lối khôn cùng. Chính từ đó, ý chí theo đuổi mùi hương tối thượng – biểu tượng của cái đẹp, mới bùng lên mạnh mẽ, dẫn hắn vào con đường của giết chóc – biểu tượng hoàn hảo của cái ác. Và cuối cùng, khi mong ước đã hoàn thành, Gernouille lại phát hiện ra rằng tất cả đều là giả dối. Cái kết thúc, khi Gernouille tưới tắm thứ nước hoa ấy lên người, đi đến chính nơi hắn sinh ra, một lần nữa tỏa sáng và để người ta ngấu nghiến hắn đến độ một mảnh xương cũng không còn, là đỉnh cao của sự tuyệt vọng lẫn thăng hoa. Một kết thúc kinh khủng nhưng đồng thời cũng truyền vào lòng người đọc thứ xúc cảm kỳ lạ, vừa thán phục vừa run rẩy, rất tiệm cận với sự choáng váng mang tính chất truyền thuyết của một con chiên khi nhìn thấy đức Chúa trời.

“Sau khi ăn xong bữa, lũ ăn thịt người tụ lại bên đống lửa, không ai nói một lời. Họ hơi lúng túng, không dám nhìn nhau. Mỗi kẻ trong bọn họ, dù nam hay nữ, đều đã từng một lần giết người hay phạm một tội ác đê tiện. Nhưng mà ăn thịt người? Một sự khủng khiếp đến như thế thì không đời nào có đủ can đảm, họ thầm nghĩ. Họ ngạc nhiên sao họ lại có thể ăn dễ dàng như vậy và cho dù băn khoăn, họ không cảm thấy lương tâm cắn rứt tí nào. Ngược lại! Tuy bao tử có hơi anh ách nhưng lòng họ lâng lâng. Trong cái tâm hồn u ám của h. chợt lao xao một niềm hoan hỉ. Rồi gương mặt của họ hơi bừng sáng vì hạnh phúc như gương mặt thiếu nữ. Có thể vì thế mà họ ngượng ngùng, không dám ngước mặt lên, nhìn vào mắt nhau.

Rồi khi họ dám nhìn nhau, mới đầu còn lén lút sau chẳng e dè gì nữa, thì họ không nhịn được cười. Họ vô cùng tự hào. Lần đầu tiên họ đã hành động vì tình yêu.”

————————–

Tất cả tài sản Jean Baptiste Gernouille có là cái mũi. Tất cả đam mê của hắn là nằm trong thế giới bất tận của mùi hương. Tất cả các giác quan khác bị bịt kín, chỉ còn khứu giác và bộ não. Cái mũi của Gerouille, trí tưởng tượng của bạn. Qua mùi hương, hắn nhận biết thế giới, chìm đắm trong cái bể ngập ngụa hàng triệu thứ mùi khác nhau, thậm chí cả mỗi người cũng có một mùi riêng biệt, và rồi sự thăng hoa của tất cả mùi trên thế giới tập trung vào từng giọt tinh túy của nước hoa. Nghệ thuật, sự sùng bái, toàn bộ tình yêu và nhục cảm thế gian đều nằm trong những giọt tinh dầu sóng sánh nọ. Và cái thế giới chỉ dùng miêu tả về mùi mà vẽ ra cả một khung cảnh rực rỡ chói sáng ấy, bạn phải cảm nhận bằng chính trí tưởng tượng của mình. Cái mũi của Gernouille, trí não của bạn, tất cả mọi cảm xúc điên rồ, sợ hãi đến run rẩy, đồng thời cũng phi thường, tất cả rồi sẽ hiện ra trong bạn một cách đầy mê hoặc.

Patrick Süskind còn hơn cả một tài năng văn chương đơn thuần. Chỉ bằng một câu chuyện trước hết được kể ra bằng tình tiết và ngôn từ ngắn gọn, thậm chí đến mức gần như là tả thực và không có một biện pháp cố ý gây hấp dẫn nào, ông đã tạo ra sức mê hoặc lạ lùng cho cuốn sách. “Hấp dẫn” và “ly kỳ” không còn là những từ đủ sức diễn tả sức hút của Mùi Hương. Như chính cuộc đời Gernouille, Mùi Hương là một tổng hòa của nghệ thuật, cái đẹp, cái điên loạn, sự đen tối bẩn thỉu, sự thăng hoa rực rỡ. Cái thế giới ngôn từ của Mùi Hương không chứa chút cảm xúc riêng tư nào. Câu chuyện diễn ra dưới giọng trần thuật thôi cũng đã năng khiến người ta choáng váng.

Nếu phải nói gì đó về ý nghĩa nhân sinh của cuốn sách này, thiết nghĩ Patrick Süskind cũng đã nhắc đến đề tài gai góc nhất của nhân tính, là câu hỏi của sự ám ảnh ngàn năm. “Ta là ai?”. Gernouille phải đi tìm câu trả lời cho riêng hắn bằng cách tạo ra cho mình một mùi hương hoàn mĩ nhằm che lấp đi cái khiếm khuyết không thể tha thứ được của việc không có mùi, tức đồng nghĩa với việc không phải con người. Holden Caufield chán đời, cũng chỉ bởi không biết hắn là cái mẹ gì trong cuộc đời chết bầm này. Haruki Murakami đẩy tất cả nhân vật của ông vào sự cô đơn tận cùng cũng chỉ đi tìm bản ngã của mình. Cả Paul Auster, cả Geogre Orwell, cùng nhiều tác giả hiện đại khác. “Ta là ai trong thế giới này?”. Cho nhân vật hỏi, cũng là để độc giả hỏi. Thế giới này rộng lớn quá, lớn, mê hoặc và nguy hiểm đến nỗi đôi khi chỉ việc hỏi “Ta là ai?” cũng có thể đẩy bản thân vào một cuộc hành trình mang tính chất hủy diệt. Nếu có khác đi, là sự hủy diệt trong Mùi Hương lại tỏa sáng đến chói mắt và được thăng hoa bằng cái đẹp của hương thơm.

———————-

Bản thân tôi xem phim Das Pafume trước khi đọc sách. Và, làm sao thế giới của mùi hương có thể đưa lên màn ảnh được? Nghĩ lại, có lẽ là không, nhưng đã ở một mức nào đó tiệm cận. Những nhà làm phim đã dùng cảnh quay và âm nhạc xuất sắc để lột tả cảm giác được thăng hoa cùng với hành trình của Gernouille. Âm nhạc đẹp đến độ khiến sự thần thánh được lột tả ở dạng thức diệu kỳ nhất, thậm chí che đi cả sự điên lọan và sự tàn ác của Gernouille. Khi xem phim, tình yêu và sự sùng kính được biểu đạt nhiều hơn tội ác, điều đó khiến bộ phim vừa mang tính thẩm mỹ bay bổng hơn, nhưng lại có đôi phần quên đi tính chất “trần thuật” của nguyên tác. Nhiều người bảo sách hay hơn phim, vài người khác lại bảo phim với sách hay như sau. Riêng tôi, tôi say mê cả hai, và đặc biệt thích nam diễn viên người Anh đóng vai Gernouille – Ben Wishaw

Và, đã nói về nhạc phim thì, tôi cũng muốn đưa lên đây một soundtrack – Meeting Laura. Lời dịch của bài này (sang tiếng Anh), là thế này:

To the soul will fit, more harmonic

The music, the only caress, over an unattractive body

And like that it breathes

The sumptuous note

So that will be the image of an angel

Who will set free the most pure

I’ll talk about

The music, the tears, full of love

With my note, to see her again, to wake her up.

If revealed I’ll be able to listen to her, in the premature fetus

And like that I’ll stay.

Các bạn có thể download quyển sách này ở đây

Quỳnh Như

Reading Cafe tại facebook

Advertisements
    • quang0hai
    • May 26th, 2010

    Viết hay lắm QN. Mình xin cung cấp cho bạn đọc link truyện này: http://www.thuvien-ebook.com/forums/attachment.php?attachmentid=3752&d=1178335675

      • quynhnhu
      • May 26th, 2010

      Cám ơn anh Quang Hải. QN cũng xin edit bổ sung thêm link anh đưa vào cuối bài viết của mình ^^

  1. Cái này có phim à? Ôi Như, tớ ♥ bạn lắm í…

    • quynhnhu
    • May 27th, 2010

    Có phim mà Trinh :”)
    Download ở đây nhé: http://gocmuasam.com/movies/?p=1116

    • AJ
    • May 31st, 2010

    Rất hay, đặc sắc, ma mị. Nhớ lại lúc mình đọc nó đến sáng, có cảm giác mình khi ấy cũng hơi điên rồ. Nhưng là cảm giác điên rồ thích thú của người tình cờ vớ được một thứ đã làm điên rồ hàng triệu người khác :D Thanks bồ vì bài viết ^^

    • dauschild
    • June 2nd, 2010

    Perfume luon la quyen sach khien toi dam duoi nhat vi su ma mi cua ngon tu va noi dung ma Patrick sang tao ra :x
    (xin loi vi khong viet duoc tieng viet :”> )

    • Q.
    • June 2nd, 2010

    Có một chi tiết rất lạ trong quyển này. Đó là trên đường đi, thay vì đến thẳng nơi học về chưng cất, nhân ật chính rẽ ngoặt lên núi, ở trong hang một quãng thời gian. Nhiều lúc nghĩ ngợi mãi, tại sao hắn lại làm như vậy…

    • quynhnhu
    • June 2nd, 2010

    Mình lại không nghĩ nhiều như vậy, vì mình luôn tin ai cũng có một phút yếu lòng ^^

    • N.W
    • June 4th, 2010

    Có một điểm về bản chất của Grenouille khiến tôi cảm thấy chút gì đó lấn cấn khi nhà phê bình lồng câu hỏi dưới đây vào trường hợp của Grenouille:

    “Liệu có thể có chân lý và “cái đẹp thuần túy” (cũng là chân lý nốt!) ở bên ngoài đạo đức và lương tri, bên ngoài ý niệm về Thượng đế (cái thiêng liêng và siêu việt nói chung) và ý niệm về tội lỗi?”

    Với một người nghệ sĩ thực thụ đi tìm cái đẹp và tự do, hẳn người nghệ sĩ đó đã tự cảm nhận một cách hoàn toàn không chủ ý rằng mình thuộc về cái đẹp, thuộc về tự do, nói nôm na là “cùng một loại”, theo ngôn ngữ của Thanh Tâm Tuyền là “chúng ta đã thắng giữa cuộc đời”. Bởi vậy hắn hăm hở với việc vươn tới cái đẹp và tự do trong sự sáng tạo nghệ thuật [ở đây tôi không đồng hóa cái đẹp với cái tốt] – vượt ra ngoài cái-gọi-là đạo đức hay ý niệm tội lỗi.

    Grenouille thì khác, hắn biết rõ “cái đẹp thuần túy” mà hắn tìm kiếm hoàn toàn là sự đối lập với bản chất của hắn, vắng bóng trong con người hắn. Nếu như thế, cuộc tìm kiếm “cái đẹp thuần túy” có còn là “cái [gần] đẹp tìm đến cái đẹp”, hay chỉ đơn thuần một sự tìm kiếm của tham vọng con người nhân danh cái đẹp [suy cho cùng, ai chẳng muốn chiếm hữu cái đẹp – người ta có nhận ra được cái đẹp hay không thôi]? Và nếu chỉ là một cuộc tìm kiếm nhân danh cái đẹp, câu hỏi trên có còn hợp lý?

    Cho nên tôi nghĩ trường hợp Grenouille là tuồng kịch của một con người với bản chất nô lệ [và một khả năng thiên tài] nhưng thèm khát có được sự tự do bằng mọi giá để trở thành một kẻ khác. Tuồng kịch này có thể là trường hợp của nhiều con người. Nhưng không phải là tất cả.
    Vì vậy mà kết luận:

    “Khối mâu thuẫn mà Patrick Sueskind gài vào cuốn dã sử hoang đường này thật kinh khủng: nguyên lý của sáng tạo chống lại nguyên lý của đạo đức, “cái đẹp thuần túy” xung đột với trật tự luân lý và lương tâm, chân lý thì áp chế và tha hóa con người…”

    Theo tôi có phần hơi vượt ra ngoài bi kịch của Grenouille. Có hay không nguyên lý sáng tạo chống lại nguyên lý đạo đức? Có. Grenouille đã giết 25 thiếu nữ để phục vụ cho nguyên lý sáng tạo của hắn. Có hay không có “cái đẹp thuần túy” xung đột với trật tự luân lý và lương tâm? Không, tôi không nghĩ như thế. “Cái đẹp thuần túy” – chân lý, trong trường hợp của Grenouille không đối đầu với lương tâm, Grenouille chỉ nhân danh nó. Chính tham vọng sở hữu cái đẹp – cái không thuộc về bản chất của hắn – mới đối đầu trực tiếp với luân lý và lương tâm.
    […]
    Grenouille có thể là kẻ tài giỏi nhất trong những kẻ có thể khám phá ra cái đẹp, nhưng hắn không đủ khả năng để yêu cái đẹp đó, vì nó không thuộc về bản chất của hắn. Grenouille gần với một nhà khoa học biết chế tạo bom nguyên tử [cũng là một chân lý!] hơn là một nhà thơ nổi loạn chống lại trật tự luân lý để tìm đến tự do.

    * những phần trong ngoặc kép là phần bình luận của 1 nhà bình luận khác.

    • Hieu
    • April 5th, 2011

    Mình có một thắc mắc là tại sao tác giả lại chọn bối cảnh nước Pháp ở thế kỉ 18 để xây dựng truyện mà không phải là ở Đức hay bất kì quốc gia nào khác vào một thời kì khác?

  2. Mình đọc Mùi hương từ khi truyện mới xuất bản, cũng gần 4 năm rồi, không nhớ rõ chi tiết nhưng cảm xúc vẫn còn nguyên, đó là choáng ngợp vì ngòi bút của tác giả.

    Mình bị hút vào truyện từ những trang đầu tiên, và không dứt được khỏi nó cho tới trang cuối cùng. Cách viết, mà chi tiết hơn, là cách miêu tả của Patrick Süskind rất đẹp. Mình chưa từng thấy một nhà văn nào miêu tả những mùi hương hôi thối bằng một giọng văn trần trụi nhưng vẫn mang nét mềm mại hoa lệ như vậy; cũng như chưa thấy ai miêu tả một tên sát nhân với những lần giết người cực kỳ chi tiết lại đầy nghệ thuật đến thế. Thế giới trong truyện có điên cuồng thật, nhưng nó hiện lên quá lung linh mờ ảo.

    Xem phim sau khi đọc truyện nên mình vẫn ấn tượng với truyện hơn, nó thật hơn, đẹp nhưng không lãng mạn. Trong truyện, Gernouille giết cô gái đang rửa mơ vì ham muốn mãnh liệt của y, nhưng trong phim, chi tiết đó lại trở thành “chẳng may”, và rõ là Gernouille thích cô gái đó, tự nhiên mất đi một phần ý nghĩa. Nhưng tóm lại phim vẫn rất hay, chí ít thì không khí trong phim cũng thể hiện được phần nào cái hồn của truyện. Tất nhiên không thể không nhắc đến nam diễn viên chính, đến bây giờ mình vẫn còn nhớ ánh mắt của anh ở trong tù trước giờ phán quyết, không hiểu vì sao.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: