Từ điển Khazar – Milorad Pavic

.

Tựa sách : Từ điển Khazar – Dictionary of the Khazars /  A lexicon novel

Tác giả : Milorad Pavíc

Dịch giả : Trần Tiễn Cao Đăng – Hiệu đính : Dương Tường

Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin – 2004

.

~oOo~

.

Tại sao lại gọi là “tiểu thuyết từ điển Khazar” ? Là một cuốn tiểu thuyết có tên là “từ điển” ? Hay quả thực là một quyển từ điển ? Câu trả lời là : cả hai. Milorad Pavíc quan niệm rằng nghệ thuật nói chung có hai loại, nghệ thuật “thuận nghịch” và nghệ thuật “phi thuận nghịch”. Ví dụ một kiến trúc chúng ta có thể quan sát nó từ nhiều hướng, từ trong ra ngoài trong khi ở lĩnh vực văn học tất cả đều chỉ là dòng sông một chiều. Từ nhận thức đó, Từ điển Khazar đã ra đời. Đây  là cuốn đầu tiên trong bộ bốn tiểu thuyết “kì lạ” của nhà văn Nam Tư Milorad Pavíc trên con đường phá vỡ lối mòn của cách thức viết tiếu thuyết.

Khi bắt đầu đọc cuốn sách này, bạn nên chuẩn bị tâm lý tiếp cận với một văn bản tương đối phức tạp. Như đã nói, Từ điển Khazar truyền đạt câu chuyện của mình dưới hình thức một quyển từ điển với các mục từ được sắp xếp theo thứ tự chữ cái. Hơn thế nữa, nó còn là từ điển của những từ điển khi bao gồm ba từ điển có nguồn gốc khác nhau : Cơ đốc giáo (sách Đỏ), Hồi giáo (sách Xanh) Do Thái (sách Vàng).

Vậy câu hỏi đặt ra lúc này là làm sao một tiểu thuyết lại còn thể truyền tải câu chuyện của nó đến với người đọc dưới hình thức một quyển từ điển ? Như lời dẫn trong sách, cách thức kì lạ này cho phép người đọc có nhiều lựa chọn cách đọc hơn. Bạn có thể đọc theo cách truyền thống từ đầu đến cuối hoặc đọc như đọc từ điển, đó là chọn bất kì một mục từ nào và bắt đầu đọc ở đấy, hoặc đọc giữa chừng lại chọn một mục ừ khác v.v… Theo mỗi cách, người đọc sẽ tiếp cận nội dung tiểu thuyết từ những điểm khác nhau.

Nghe có vẻ phức tạp. Nhưng nội dung của sách như tên gọi đơn giản là một cuốn sách tái tạo lại về vương quốc Khazar đã biến mất một cách huyền bí trong lịch sử. Như lời chính tác giả dẫn nhập, thực chất đây chỉ là một cuốn từ điển làm lại từ một cuốn từ điển Khazar khác đã thất lạc từ hàng trăm năm về trước. Truyện kể rằng thuở xa xưa người Khazar có tôn giáo riêng và ngôn ngữ riêng. Một ngày kia, kaghan – người đứng đầu tộc Khazar – có một giấc mơ kì lạ mà không một nhà đoán mộng Khazar nào có thể giải thích hợp lý. Vì vậy kaghan đã cho vời ba nhà hiền triết từ các tôn giáo khác đến giải mộng và ra lệnh rằng ai có thể giải đúng thì dân tộc Khazar sẽ cải đạo theo tôn giáo người đó. Cuộc họp mặt này được gọi là “Luận chiến Khazar”. Song kết quả của cuộc luận chiến này như thế nào thì đó mãi mãi là một bí ẩn. Từ điển Khazar chính là tập hợp ba cuốn từ điển khác của người Cơ Đốc, người Hồi và người Do Thái viết về dân tộc Khazar và mỗi phe lại quả quyết rằng người Khazar đã cải đạo theo tín ngưỡng của mình.

Xét về cách thức diễn giải nội dung tiểu thuyết, Milorad Pavíc rõ ràng đã có một hướng đi khác biệt với số đông, đến mức một số nhà phê bình cho rằng đây chính là hình thức của tiểu thuyết thế kì XXI. Tuy nhiên, theo thiển ý cá nhân tôi, sự khác biệt này không đáng kể đến mức ấy. Bạn có thể đọc Từ điển Khazar theo mọi hướng xuôi ngược, từ giữa vào, từ ba phần tư ra v.v… song thực tế, đây vẫn chỉ là một cuốn sách, nội dung thực chất bên trong không thể thay đổi trở nên khác hẳn nhau được. Như vậy, tạm gạt sang một bên cách thức trình bày phức tạp vừa thú vị vừa có phần màu mè của Milorad Pavíc mà chỉ đơn thuần xét đến nội dung tiểu thuyết, chúng ta sẽ thấy cuốn sách hóa ra lại còn ẩn chứa một nội dung xuất sắc hơn nữa. Và có lẽ chính cái nội dung này chứ không phải thứ hình thức dù sao cũng rất dễ bắt chước kia đã làm nên giá trị cho ngòi bút của Milorad Pavíc.

Mỗi mục từ trong cuốn sách này là một câu chuyện, thậm chí đôi khi mỗi đoạn trong cùng một mục từ đều tự tách thành những câu chuyện độc lập. Nhà văn đã tạo ra một thế giới huyền ảo với những quan điểm riêng biệt và những hình ảnh độc đáo, tất thảy đều thể hiện một sự sáng tạo vô cùng ấn tượng. Ví dụ như trong phần Sách Đỏ của Cơ đốc giáo, có câu chuyện kể về chàng Petkutin – một hình nhân đất sét được nhà quý tộc Avram Brankovic thổi vào sự sống. Petkutin giống người thật đến mức không người sống nào có thể nhận ra sự khác biệt. Avram vẫn chưa hài lòng, ông quyết định phải thử cả người chết xem có nhận ra nguồn gốc thực của Petkutin hay không, nhưng bằng cách nào đây ? Và Milorad Pavíc đã viết ra một lời giải hết sức kì lạ khiến tôi khi đọc cảm thấy rất thú vị.

Những mẩu chuyện của cuốn sách này đều là loại truyện không thể tóm tắt được vì từng ý tưởng, từng hình ảnh đều sẽ là đáng tiếc nếu phải lược bỏ. Một số cách dùng từ, so sánh khá mới lạ, tưởng như vô lý nhưng đã được tác giả sử dụng khéo léo, có tính gợi cao. Cũng cần lưu ý rằng, dân tộc Khazar tuy có thực trong lịch sử và những mục từ Milorad viết ra đều rất mô phạm song chúng phần lớn đều chỉ là hư cấu mà thôi. Kể cả chi tiết “làm lại từ điển” ở đầu sách cũng không chắc là có thật.

Nói cho cùng, Từ điển Khazar là một tiểu thuyết huyền ảo lý thú với nhiều ẩn nghĩa sau mỗi lớp câu chữ.  Dù việc đọc nó không phải dễ dàng theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng nhưng tôi tin rằng kết quả sau cùng sức đáng cho mọi nỗ lực đó. Bản sách ở Việt Nam do Nxb Văn hóa Thông tin ấn hành bìa cứng, không dày lắm. Chất lượng in ấn bình thường. Chất lượng dịch thì khó xét đoán do không thể so sánh với bản gốc, có điều đôi chỗ trong sách dịch hơi lủng củng, cá biệt có chỗ lặp từ rất sát nhau khiến câu văn mất đi vẻ mượt mà. Nhìn chung thì bản in có thể chấp nhận được.

Chiemphong

Reading Cafe tại facebook

    • bau le
    • October 11th, 2010

    Đây là một cuốn sách mà ta để đọc chứ hông phải để bàn

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: