Chúng tôi ăn rừng – Georges Condominas

.

Tựa sách : Chúng tôi ăn rừng – Nous avons mangé la forêt / Hii saa Brii Mau-Yaang Gôo

Tác giả : Georges Condominas

Dịch giả : Trần Thị Lan Anh, Phan Ngọc Hà, Trịnh Thu Hồng, Nguyễn Thu Phương

Người hiệu đính : Nguyên Ngọc

Nhà xuất bản Thế Giới – 2008

.

~oOo~

.

Tôi biết đến quyển sách này qua một cuộc thi vui về kiến thức tổng hợp trên một diễn đàn nọ, lúc đó chỉ đơn giản là dùng google để tìm kiếm thông tin mà trả lời câu hỏi nên đã chẳng chú ý gì nhiều. Thứ duy nhất đọng lại có lẽ là bởi cái tên sách khá lạ. Thế rồi hai năm sau đó, tình cờ tôi nhìn thấy tựa sách giữa một chồng sách cao ngất chất đống, từ trong lòng bỗng bộc phát ra một niềm vui mới mẻ giống như gặp lại người quen giữa thành phố xa lạ. Vội vã đem về, vội vã ngắm nghía, vội vã mở ra xem, lúc ấy tôi mới ngẩn người nhớ ra, thực sự thì chúng tôi, tức là tôi và quyển sách, nào đã quen thân gì đến mức ấy đâu. Thật là kì lạ khi nó lại đem đến cho tôi niềm háo hức như vậy.

Chúng tôi ăn rừng là một công trình nghiên cứu dân tộc học của Georges Condominas, xuất bản năm 1957, dựa trên tư liệu ông ghi chép khi sống với dân làng Sar Luk trên cao nguyên miền Trung, Việt Nam. Tuy nhiên trước hết chúng ta cần lưu ý rằng đây không phải là một bản báo cáo khô khan, tổng hợp rồi phân tích, phân tích rồi tổng hợp mà nó như một sự pha trộn giữa khoa học và văn học. Tính chân thực rất cao song hoàn toàn không mất đi sự mềm mại trong mạch dẫn của tác phẩm. Nói nôm na, ta có thể gọi đây là một tập bút ký.

Thực tế, tên đầy đủ của cuốn sách này là Chúng tôi ăn rửng Đá – Thần Gôo. Hơi khó hiểu, nhưng đôi khi sự khó hiểu lại có sức thu hút rất lớn. Ở đây, Georges Condominas không cố ý tạo ra một tựa đề có tính hình tượng để tăng sự hấp dẫn cho tác phẩm mà đơn giản là ông dùng chính cách nói của người Mnông Gar. Ông đã giảng giải ngay đầu sách nhằm giúp người đọc dễ tiếp cận nội dung hơn :

Những người làm rẫy bán du cư này của vùng Tây Nguyên Việt Nam không có cách khắc đoạn dòng chảy của thời gian nào khác ngoài những cứ liệu không gian được đánh dấu bởi những vạt rừng do họ phát và đốt để gieo trồng quanh năm.

Như vậy, một năm sẽ được mỗi làng gọi tên một cách khác nhau, vì trong cùng một thời điểm, mỗi làng “ăn” một mảnh khác nhau trong lãnh địa của mình.

(…)

Ở Sar Luk, Chúng tôi đã ăn rừng Đá Thần Gôo là cách nói để chỉ năm 1949, hay chính xác hơn, năm trồng trọt kéo dài từ cuối tháng 11 năm 1948 đến đầu tháng 12 năm 1949.

Đây là một cuốn sách tương đối khó đọc, trước hết vì nó mang tinh thần khoa học rất cao, đó là chính xác đến hết mức có thể. Ta sẽ thấy Georges Condominas tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất để tái tạo khung cảnh làng Sar Luk cùng các sinh họat của nó lên trang giấy. Ngoài ra cũng nên tính đến rào cản do mật độ phương ngữ lẫn tên riêng khá dày đặc đã tạo nên, về phần này, cuối sách có hẳn một mục liệt kê tên riêng các dân làng có mặt trong câu chuyện và bảng giải nghĩa các từ địa phương. Tôi không phải tìm đọc cuốn sách này với tinh thần thượng tôn khoa học, càng chẳng phải để khảo cứu về chuyên ngành dân tộc học gì gì đó nên một số đoạn miêu tả đọc cảm thấy hơi dài dòng, đặc biệt là phần đầu khi các từ ngữ còn chưa nắm nghĩa, nhân vật thì chưa thể phân biệt. Dù vậy, khi có thể kiên nhẫn để đọc tiếp cho đến các phần sau, rất tự nhiên, tôi đã tìm được mạch truyện và nương theo nó lướt tiếp đến hết. Sự kiên nhẫn đã được đền đáp xứng đáng.

Tôi đã đọc một vài bài giới thiệu, cảm nhận cho Chúng tôi ăn rừng và tôi tin hầu hết những người viết ấy đều hiểu biết về phần kiến thức trong sách hơn tôi. Thế nên tôi hoàn toàn không có ý giới thiệu cuốn sách này đến với các bạn trên phương diện học thuật. Tôi chỉ đơn thuần coi nó là một bức tranh. Georges Condominas là ai, có tài năng như thế nào tôi không cần phải nắm rõ khi đọc tác phẩm của ông, điều duy nhất tôi quan tâm ở đây là qua những trang viết của mình, ông đã lưu lại một bức tranh lớn, hết sức chân thực về cuộc sống của một làng người dân tộc thiểu số Tây Nguyên – một dân tộc gần đến thế mà cũng xa đến thế đối với chính một người Việt Nam như tôi. Ấy là chưa kể những bức ảnh minh họa kèm theo sách đã giúp tôi thấy những gì được thuật lại không còn quá xa lạ. Những con người đó có thật, cuộc sống của họ có thật, chẳng có gì hư cấu cả. Vậy mà họ mới khác biệt làm sao.

Georges Condominas sẽ dẫn người đọc đi qua một mùa với làng Sar Luk, bắt đầu là lúc ăn rừng Đá Thần Gôo và kết thúc khi chuyển sang ăn rừng Phii Kó. Cuộc sống của người Mnông Gar dường như luôn tuân thủ chặt chẽ theo vô số nghi lễ từ nhỏ đến lớn : lễ kết nghĩa, hội cúng đất, lễ buộc thóc, v.v… Điều quan trọng là tác giả sẽ không diễn giải theo kiểu lễ có ý nghĩa như thế nào, những ai tham gia, họ làm gì, kết quả ra sao… mà bằng cách mô tả lại cách thức lễ diễn ra thực sự trong công đồng với sự tham gia của những người dân làng có tên tuổi, có những mối quan hệ rõ ràng. Chính nhờ thế mà sách mất đi tính khô khan, trở nên sinh động hơn rất nhiều.

Nói qua thì cũng cần nói lại, bản sách này vẫn còn lác đác lỗi chính tả, hơi ít hình ảnh so với số ảnh tư liệu mà tác giả đã chụp và có hình ảnh đã được in lệch so với nội dung mà nó minh họa, nội dung ở chương a ảnh lại ở chương b chẳng hạn.

Tóm lại, có thể Chúng tôi ăn rừng không phải là sự lựa chọn của một số bạn thích thứ gì đó mềm mại hơn, dễ đọc hơn, nhưng với tôi nó là một cuốn sách đặc biệt, đặc biệt theo một cách nào đó rất khó nói nên lời mà chỉ có thể cảm nhận khi lật từng trang sách mà thôi.

Chiemphong

Advertisements
  1. Có người đã hò hét um sùm khi tìm ra bạn cũ đấy ạ… XDDDDD, ôi đại ca ơi, sao đại ca hên thế :((

      • chiemphong
      • August 19th, 2010

      Hở, bạn cũ mô ?

      Tưởng cuốn này ế rồi :))

      • “Thế rồi hai năm sau đó, tình cờ tôi nhìn thấy tựa sách giữa một chồng sách cao ngất chất đống, từ trong lòng bỗng bộc phát ra một niềm vui mới mẻ giống như gặp lại người quen giữa thành phố xa lạ.”

        Người quen của đại ca chứ mô =D. Chứ bạn Trinh thì mới nghe thấy cuốn này lần đầu T.T.

    • phuong lien
    • September 16th, 2013

    tôi đã lùng sục khắp nơi vậy mà vẫn không tìm ra cuốn sách này, bạn nào biết giới thiệu cho mình chỗ mua được không?

      • Chiễm Phong
      • September 16th, 2013

      Thấy nhà sách ở Vũng Tàu cũng có thì phải. :P

    • Tien
    • May 26th, 2014

    bạn đã tìm được chổ nào bán chưa, tôi cũng tìm nhiều nơi ở TPHCM mà không ra

      • Chiễm Phong
      • May 26th, 2014

      Hôm nọ mình vừa thấy cuốn này ở hiệu sách Hoàng Cương dưới Vũng Tàu. Hoàng Cương cũng có chi nhánh ở đoạn đầu đường D2 giáp Điện Biên Phủ, q. Bình Thạnh. Bạn thử liên hệ xem có không, hoặc họ có thể chuyển hàng từ VT lên cho bạn hay không xem sao.

        • Tien
        • May 26th, 2014

        Cảm ơn bạn, mình vừa đặt online trên dongtay.vn rồi, tận ngoài Hà Nội, hi

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: