Tiên phong lên Mặt Trăng – H. G. Wells

Untitled-2

.

Tựa sách: Tiên phong lên Mặt Trăng – The First Men in the Moon

Tác giả: H. G. Wells

Dịch giả: Nguyễn Thành Long

Nxb Văn học & Bookism 2016

.

~oOo~

.

Lần đầu tiên tôi nghe đến Bookism là qua một người anh làm trong ngành sách, kể về một nhóm các bạn rất trẻ, rất “tay ngang” nhưng đã nỗ lực để hi vọng có thể lập một công ty xuất bản chuyên về mảng khoa học viễn tưởng (sci-fi). Chính vì thế khi ấn bản sách đầu tiên của Bookism ra mắt và nhận được lời nhờ quảng bá tác phẩm, tôi rất háo hức được thưởng thức thành quả của các bạn trẻ. Tuy nhiên cũng như tôi đã nói luôn ngay từ đầu rằng, Reading Cafe lúc nào cũng cố gắng công tâm khi điểm sách và bài điểm sách lần này cũng không là ngoại lệ.

H. G. Wells là một tên tuổi lớn thuộc dạng tiên phong của văn học khoa học viễn tưởng đầu thế kỷ XX. Một số tác phẩm của ông đã được dịch sang tiếng Việt như Đảo bác sỹ Moreau (The Island of Dr. Moreau), Kẻ vượt thời gian (The Time Machine), Chiến tranh giữa các thế giới (The War of the Worlds), Xứ sở của người mù (The Country of the Blind), v.v… và bây giờ là Tiên phong lên Mặt Trăng (The First Men in the Moon).

Tiên phong lên Mặt Trăng là câu chuyện được kể bởi Bedford – một doanh nhân đang hồi lụi bại – trong lúc tìm kiếm cơ hội vực lại sự nghiệp ở miền quê nước Anh đã tình cờ hội ngộ cùng một nhà khoa học thiên tài: Cavor. Ước mơ khoa học của Cavor đã kết hợp cùng ước mơ tiền tài danh vọng của Bedford tạo nên thành công cho việc khám phá ra hợp chất Cavorite. Đây chính là chìa khoá để chuyến du hành đầy tính chất viễn tưởng của họ được bắt đầu: trở thành những con người đầu tiên đặt chân lên Mặt trăng.

Có thể nói vào thời điểm Tiên phong lên Mặt Trăng ra đời (1901), đề tài thám hiểm mặt trăng vẫn còn gây nên nhiều nỗi sửng sốt, vẫn ít nhiều mang hơi hướm của sự không tưởng, và vì vậy, nó là vùng đất để các nhà văn thoả sức thể hiện sự sáng tạo của bản thân thông qua việc nối liền giữa những tiến bộ khoa học đương thời với trí tưởng tượng bao la không giới hạn. H. G. Wells không phải là đang viết một câu chuyện mà chính xác hơn, ông đã kể cho người đọc nghe về ước mơ do chính ông tô vẽ nên. Đây là một Mặt trăng chưa từng có ai biết đến, là một thế giới để tác giả thoả sức xây dựng và tự hào khi được giải thích một cách tỉ mỉ trước bất cứ ai chịu lắng nghe. Hệt như cách nhân vật Cavor giải thích cho Bedford – kẻ ngoại đạo không có cùng niềm đam mê nhưng tình cờ lại có cùng đích đến với ông.

Phần miêu tả thế giới mới này, bao gồm các điều kiện tự nhiên, vật lý, sinh vật v.v… có thể xem là phần đặc sắc nhất của ngòi bút H. G. Wells trong tác phẩm. Đáng tiếc rằng, Tiên phong lên Mặt Trăng nhìn chung vẫn chưa thể vươn ra khỏi địa hạt của dòng sách khoa học viễn tưởng để chạm đến địa hạt của văn học kinh điển nói chung. Bởi, đây là một tác phẩm có hạn sử dụng, như cách tôi thường nói, một tác phẩm đã bị thời gian xoá đi những gì đẹp đẽ nhất. Những thành tựu khoa học của nhân loại kể từ khi tác phẩm ra đời đến hôm nay đã làm nhạt đi đáng kể những yếu tố tưởng tượng đặc sắc mà tác giả đem vào Tiên phong lên Mặt Trăng. Có lẽ chẳng có dòng văn học nào lại chịu sự thử thách khắc nghiệt của thời gian nhiều như khoa học viễn tưởng. Song trong bất kì thể loại nào của văn chương, suy cho cùng, yếu tố có thể khiến tác phẩm trở thành kinh điển luôn là vấn đề về con người.

Vì vậy, cái còn lại sau tất cả ở tác phẩm này chính là cách H. G. Wells sử dụng câu chuyện về Mặt trăng để nói về Trái Đất rải rác ở phần đầu và tập trung chủ yếu ở vài chương cuối truyện. Khi đứng ở đủ xa, chúng ta mới có cơ hội nhìn rõ hơn mọi điều. Chúng ta sẽ được nghe người Mặt trăng gợi ra những nhận định về Trái Đất, về nhân loại, và đó là cách để H. G. Wells khơi gợi ra cho độc giả sự suy tư về hành tinh mà chúng ta đang sống. Tuy nhiên, thành thật mà nói, đối với cá nhân tôi, phần viết có tính gợi mở suy tư này không phải là thế mạnh của H. G. Wells. Tài năng của ông nằm ở trí tưởng tượng dựa trên nền tảng khoa học. Nhưng như đã nói ở trên, đây lại là phần dễ bị thời gian đánh bại nhất và thực tế là đã bị bào mòn gần hết ở tác phẩm này.

Không phải là một độc giả chuyên chú vào dòng sách khoa học viễn tưởng, tôi đồ rằng có lẽ Tiên phong lên Mặt Trăng không phải là tác phẩm xuất sắc nhất của một tên tuổi lớn như H. G. Wells. Tuy nhiên người đọc vẫn có thể thưởng thức ở đây một niềm tin yêu sâu sắc dành cho khoa học. Niềm tin ấy có thể vương một chút ngây thơ nhất định, tựa như tôi luôn cảm thấy H. G. Wells khi viết tác phẩm này là sự kết hợp của hai nhân vật chính: lòng nhiệt thành của Cavor và sự trẻ trung của Bedford. Đích đến “Mặt Trăng” của họ thực chất có thể được thay thế bởi bất kì danh xưng hành tinh nào trong vũ trụ và như vậy, câu chuyện khoa học viễn tưởng cách chúng ta hơn một trăm năm lại có thể mới tinh như thuở ban đầu. Chuyến hành trình khám phá vũ trụ thực chất cũng vô tận tựa như cách chúng ta khám phá trí tưởng tượng của bản thân mình vậy.

Về bản dịch, có lẽ do đây là ấn bản đầu tay của Bookism với hạn chế về cả tài lực lẫn nhân lực nên Tiên phong lên Mặt Trăng còn khá nhiều sai sót, bao gồm từ lỗi morat, lỗi quy cách, lỗi dịch thuật đến lỗi diễn đạt. Dù vậy, trong một tác phẩm có nhiều trường đoạn giải thích về khoa học cũng như miêu tả tỉ mỉ mang tính sao chụp hiện thực của văn chương cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, người dịch đã cho thấy nhiều nỗ lực đáng kể. Cá nhân tôi tin rằng, chỉ cần có thêm sự hỗ trợ đến từ một biên tập chắc tay, bản dịch tiếng Việt của Tiên phong lên Mặt Trăng sẽ trở nên sắc nét hơn, thành công hơn.

Chiễm Phong

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: