Hồ Quý Ly – Nguyễn Xuân Khánh

41-ho-quy-ly

Tác phẩm: Hồ Quý Ly
Tác giả: Nguyễn Xuân Khánh
NXB Phụ nữ 2006

~oOo~

Đàn ơi đàn hỡi, hề ta muốn say
Thanh trầm thanh bổng, hề ta vui tối ngày
Mỹ nữ u buồn, hề anh hùng bảng lảng
Thiên hạ đại loạn, hề biết làm chi đây

Nguyễn Xuân Khánh gọi thời đại trong tiểu thuyết của mình là “thời thiên túy”, thời mà trời say, đất say, người người đều say, người say thật kẻ say giả, nhưng họ đều đảo điên theo sự đảo điên của đất trời.

Ông vua già Trần Nghệ Tông say trong những mặc tưởng về quá khứ, thứ quá khứ mà ở đó nhà Trần còn thịnh, vua Trần thảy đều anh minh, thời của những chiến thắng lẫy lừng sử sách; ông ngà ngà trước viễn cảnh kẻ cận thần của ông – thế lực của người Quan Thái Sư ấy đang dần mạnh lên, hắn mưu mô gì, hắn suy tính chi, cho tới khi nào hắn lên tiếm ngôi? Ông mệt quá, ông già rồi mà vẫn phải uống rượu đời, vẫn phải say. Thuận Tông con ông, Duệ Tông em ông, những người ông nhường ngôi kia đứa thì trẻ nít, kẻ thì trọng dũng khinh mưu, làm sao lèo lái được con thuyền tàn tạ này qua cơn giông bão? Rồi nhà Trần sẽ đi về đâu?

Hồ Quý Ly say. Quan Thái Sư say trong những mưu lược của mình. Ông thấy nhà Trần suy rồi, thời thế vần xoay và ông phải là người đứng trong tâm cái vòng vụ ấy, ông phải đứng ra thay đổi nước nhà này. Ông chếnh choáng trong mộng tưởng về một Đại Ngu hùng mạnh, phía Bắc ngăn được bước chân nhà Minh lăm le xâm lấn, phía Nam thị được cái oai trước lũ mọi Chiêm Thành. Ông nâng từng cốc rượu đời lên uống mãi: “… đất nước ta quá ư hỗn loạn, cần có một thay đổi, cần có một sự đảo lộn. Lẽ dĩ nhiên tàn nhẫn đấy, đau thương đấy, nhưng ta sẽ cố cho bớt đầu rơi máu chảy.”

Và còn kia, người chí sĩ bước nhầm thời, kẻ không say được nhưng vẫn phải cố tỏ ra mình say – Hồ Nguyên Trừng. Danh là con trai cả của quan thái sư, không say sao được? Cha say như vậy, em trai say như vậy, đến bạn hữu như Nguyễn Cẩn, Trần Khát Chân, Sử Văn Hoa… – mỗi người cũng chới với trong cơn say bên từng chung rượu của mình. Nhưng ông không say nổi là cớ làm sao? Nếu ông cũng say vì nghĩa, vì đạo hiếu, đạo trung, hay say quyền say vị như người thân thì biết đâu tâm ông bớt đau khổ hơn? Ông đôi khi thấy mình say tình nhưng hũ rượu tình vơi cạn quá, người vợ tri kỷ chết, người con gái hiểu và thương ông thì lại được kẻ thù của cha ông nhận làm nghĩa tử.

Thiên hạ đại loạn, hề biết làm chi đây?

Tôi hiểu Nguyễn Xuân Khánh dựng thiên tiểu thuyết này muốn bám thật sát lịch sử để lại. Ông tôn trọng từng câu nói, từng chi tiết nhỏ nhặt tản mác trong sách sử. Ông coi lịch sử là cốt lõi trong tác phẩm mình. Chẳng thế mà ông để cho Sử Văn Hoa – nhà chép sử của triều đình nói thế này:

Sử là hồn núi hồn sông. Sử là tinh tuý của đất nước. Dân tộc nào biết chép sử càng sớm, càng có nhiều cơ hội văn hiến. Dân tộc nào càng biết quý trọng đến sử càng có nhiều cơ hội trường tồn. (…) Cứ bền lòng nhìn vào sử như tự ngắm mình trong một tấm gương. Ngắm để vẽ, để tô, để sửa, ắt khuôn mặt càng dễ ưa, dễ coi. Hồn núi ở đó, hồn sông cũng ở đó.

Nhưng sự tôn trọng lịch sử ấy không hề gượng ép, ông vẫn có những xử lý rất riêng, ông trao cho nhân vật những nghĩ suy, tâm tư mà vẫn hợp lòng lịch sử. Lịch sử nguyên đó nhưng truyện của ông vẫn có thần, nhân vật của ông vẫn thoát ra khỏi những khô khan sử sách mà hiển hiện đầy cá tính, sinh động. Qua ngòi bút của Nguyễn Xuân Khánh, ta thấy một Hồ Quý Ly đầy mưu mô nhưng cũng nhiều xúc cảm, ác thì ác đấy nhưng vẫn đủ mọi cung bậc từ yêu thương, trắc ẩn tới trọng nghĩa, trọng tài. Ta lại được dịp nhìn vào sâu hơn, hiểu hơn tâm tư của những vua chúa, tướng tài lẫy lừng sử sách như Trần Khát Chân, Trần Nguyên Hãn, Phạm Sư Ôn…

Nguyễn Xuân Khánh đã khéo léo đan cài nhân vật – cả thực, cả tưởng tượng – trong những mạng lưới, tạo nên một toàn cảnh rộng lớn, phản ảnh nhiều tầng lớp xã hội thời “thiên túy”. Nguyễn Xuân Khánh đã dùng tài hoa của mình viết nên một thiên lịch sử đồ sộ mà không hề khô khan, trái lại, rất thơ, rất đẹp. Nếu ai có cơ hội đọc cuốn sách này, thì sẽ được thoả lòng trước cảnh trí Thăng Long từ trăm năm trước hiện hữu đầy chân thực, rồi những đình đài thành quách, những núi non sông hồ nay đã không còn dấu vết cũng như bừng tỉnh trên từng trang văn.

Chưa bao giờ tôi thấy mê đắm với lịch sử như thế. Tôi còn ngóng chờ sẽ được Nguyễn Xuân Khánh dẫn bước đi tiếp trên con đường lịch sử cổ xưa tuyệt đẹp ấy, tôi đợi xem ông sẽ làm gì tiếp với lịch sử, nhưng ông đã chọn một cái kết vừa như chóng vánh, lại vừa như đã đủ.

Người xưa bảo: Con người vốn độc hành, độc bộ.

Cuốn sách hơn tám trăm trang kết thúc chỉ bằng đôi câu chữ như thế. Hồ Quý Ly chưa chiếm ngôi, vua Trần vẫn tại vị, quân Minh vẫn dừng ở biên ải, và ngay như Nguyên Trừng – nhân vật được Xuân Khánh chọn làm trung tâm cho câu chuyện “thời thiên tuý” cũng còn đang chới với giữa hai lựa chọn: tiếp tục cạn chén rượu đời mà say cho hết kiếp, hay đập chung rượu đi quyết tỉnh cơn mê này?! Nhưng vậy thôi. Còn bao số phận chưa ngã ngũ. Kẻ được người mất, kẻ sống người chết. Vòng “thiên túy” còn xoay mãi, nhưng ít nhất ta cũng đã biết những kẻ say kia nhảy điệu vũ gì với đất trời. Còn lại, tác giả có lẽ muốn trả lịch sử về cho lịch sử, để người đọc tự nghĩ, tự suy tiếp.

 Nguyễn P.

Bài đoạt giải 4 cuộc thi điểm sách Reading Cafe Birthday Contest 2016

Advertisements
    • Hoàng Thúy Lan
    • September 30th, 2016

    Mình cũng đã say sưa ngấu nghiến quyển tiểu thuyết này. Quá hay! Quá thơ! Quá ư là trác tuyệt. Có những trang văn Nguyễn Xuân Khánh viết như thể “lên đồng”, phiêu du và bay bổng (như 1 đoạn mà bạn tác giả review có trích dẫn, khi ông viết về SỬ, về người chép sử mang theo gùi sử trên vai; hay đến nỗi không thể đọc tiếp mà phải nhắm mắt lại và để trí tưởng tượng quay về với hơn trăm năm trước mà hòa mình thấm đẫm trong những câu văn, đoạn viết ấy). 1 tác phẩm để đời của tác giả và tủ sách nào cũng nên có. 1 tác phẩm mà người yêu kiến thức nào cũng nên đọc, nên tặng cho chính mình!

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: