Tùng Vĩ Ba Tiêu, 938 bài cú – Trần Thiên Linh Thoại

Tên sách: Tùng Vĩ Ba Tiêu Matsuo Basho, 983 bài cú

Tác giả: thơ gốc Matsuo Basho; bình giải, chú thích: Trần Thiên Linh Thoại

Dịch giả: Trần Thiên Linh Thoại

Nhà xuất bản Thanh Niên

~oOo~

Tôi đã từng tìm kiếm quyển thơ này đến “đỏ mắt”. Không phải là người quá yêu thơ, nhưng thơ hài cú (haiku) ra hẳn thành sách thì không nhiều. Thêm vào đó, tôi biết đến sách lại qua một nhà thơ, người nhận xét rằng thơ haiku được dịch trong sách mang tính trau chuốt, sát nghĩa Hán tự và rất… thơ. May mắn sao, nhân duyên đã cho tôi tìm đến thơ của Matsuo Basho qua một lần hội sách tại thành cổ Thăng Long năm ngoái.

Không như các nhà thơ khác từng dịch thơ haiku, thơ do dịch giả Trần Thiên Linh Thoại dịch vẫn giữ nguyên lối niêm luật khi dịch ra tiếng Việt, ấy là 5 – 7 – 5 tính theo âm tiết: câu đầu năm âm tiết, câu tiếp theo bảy âm tiết, câu cuối cùng năm âm tiết. Bài thơ như vậy tính là rất ngắn vì chỉ có ba câu, lại còn giữ nguyên quý ngữ theo từng mùa. Bác đã tâm sự rằng, để dịch trọn vẹn 938 bài cú này, bác đã mất năm năm, không chỉ đơn giản là chuyển ngữ mà còn tìm hiểu và “sống” trọn vẹn với tập tục, văn hóa, địa lý và đặc biệt, bối cảnh ra đời của bài thơ trên đất Nhật. Chú giải cho từng bài đều rất súc tích, chưa kể mỗi trang thơ đều có hình ảnh hoa cỏ, thiên nhiên nước Nhật. Cách gieo vần của từng bài thơ dịch lại gần gũi với người Việt, vần ở mỗi từ cuối câu. Lúc tập tành làm thơ haiku, tôi đã thử làm theo cách này nên đặc biệt cảm thấy bản dịch thơ của Trần Thiên Linh Thoại rất phù hợp với mình.

Xa thẳm trăm dặm đường

Ta về đây mây trắng quê hương,

Nghe bình yên tỏa bóng…

Đọc lên, tôi vừa thấy sự thân thương, đầy phong vị Nhật qua mười bảy âm tết haiku, mà cũng vẫn đủ ngấm nhờ sự gieo vần theo lối thơ ca Việt Nam. Dặm đường nơi đất khách  xa xăm mà chỉ có đám mây trắng như ở quê nhà vẫn nhắc nhở tấm lòng với quê hương khiến người lữ khách cảm thấy bình yên không đâu khác mà chính trong tấm lòng. Thế nên dù người đọc là người Nhật hay người Việt Nam xa xứ thì tấm lòng đong đầy dành cho quê hương đâu có khác biệt, đâu có cần so sánh khác nhau? Thêm nữa, tấm lòng thi nhân còn dành cho người tri giao ở một thời không khác khi nghe tiếng đàn:

Nghe tiếng đàn ba dây,

Quyện trong tiếng tuyết ngoài hiên vỡ

Ngỡ tì bà đâu đây

Chỉ có tiếng đàn ba dây trong tiếng tuyết rơi nhè nhẹ mà Matsuo Basho vẫn có thể “nhớ tiếng tì bà của nàng ca kĩ trong “Tì Bà Hành” của Lạc Thiên Bạch Cư Dị”, một sự quan hoài sâu sắc dành cho người chơi đàn và cả bạn thơ. Cách nhìn nhận, cảm thụ sự vật, sự việc bằng tất cả các giác quan khiến thơ haiku của Matsuo Basho vừa giản dị, vừa gần gũi với thiên nhiên, con người mà không đặt nặng tính triết lý của một thiền sư. Ta sẽ thấy sắc vàng của Hoàng Độ Mai (hoa Lệ Đường) bên cạnh hoa cải, cũng vàng óng, một nỗi niềm riêng:

“Sương lóng lánh Lệ Đường,

Sao sắc vàng em chẳng ai thương?”

Hoa Cải dường trách phận

Hay sự vô tư, trong sáng của các cô thôn nữ độ thu về, vẫn lao động miệt mài, bỏ qua nỗi buồn mang mác của cây trà giữa thiên nhiên:

Mấy cô gái trà thôn…

Chẳng lo cây khoác vẻ thu buồn

Cứ hồn nhiên bẻ lá!

Để gửi vào bài viết của mình tâm sự của Matsuo Basho qua chín trăm tám mươi ba bài cú do Trần Thiên Linh Thoại tuyển dịch thì tôi e, mình không đủ sức. Từng bài thơ haiku gắn với hành trình và cuộc sống của một vị thiền sư theo cùng với du ký của ông nên đậm chất Nhật, đầy tấm lòng dành cho quê hương, thiên nhiên và con người bản xứ. Qua bản chuyển ngữ của Trần Thiên Linh Thoại, tôi thật sự cảm thấy thơ haiku gần gũi và thân thương vì không chỉ niêm luật được giữ lại chặt chẽ mà cách gieo vần theo từ cuối câu rất Việt Nam. Thêm vào đó, đối với tôi, đây là một cuốn sách quý, đẹp đẽ, chú giải cẩn thận dành cho những bạn đọc nào cũng như tôi, yêu haiku, yêu tiếng Nhật.

Vankey

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Advertisements
%d bloggers like this: